Asbestose

Asbestose wordt veroorzaakt door het inademen van asbeststof. De stofdeeltjes wordt door witte bloedcellen ´opgegeten’, maar omdat witte bloedcellen het materiaal niet kunnen ‘verteren,’ kan op den duur kanker ontstaan. In Nederland komt asbestose niet veel voor. Deze longaandoening is wel al bekend sinds 1930. Wat zijn de verschijnselen van asbestose en hoe ontstaat het?

Asbestose is een longaandoening als gevolg van het inademen van (veel) asbeststof. Vanaf 1993 mag er in Nederland geen asbest meer gebruikt worden. Ook mag het niet meer opgeslagen worden. Nog niet zo heel lang geleden was het echter gebruikelijk om asbest te verwerken in de bouw, zoals bijvoorbeeld in gebouwen en woningen, en ook voor huishoudelijk gebruik. Toen ontdekt werd dat asbest schadelijk voor de gezondheid is en dat het longaandoeningen en kanker kan veroorzaken, is de wetgeving hieromtrent veranderd.

Asbestose, wat is dat?

Asbestose is een aandoening van de longen die zich op ‘korte’ termijn kenmerkt door droog kuchen en benauwdheid en op den duur door steeds meer verlies van longcapaciteit . Er is een verhoogd risico op het ontwikkelen van bijvoorbeeld longkanker en andere ziektes die verband houden met de longen/luchtwegen. De longaandoening ontstaat door inademing van asbeststof. Dit is vaak gekoppeld aan arbeidsomstandigheden, waardoor asbestose een beroepsziekte is. Werknemers die met asbest werkten ademden regelmatig veel stofdeeltjes van het asbest in. Vaak ook over langere periodes verspreid. De asbestdeeltjes veroorzaken in beginsel een ontsteking waardoor Fibrose in de longen ontstaan kan. De longen verliezen hierdoor hun flexibiliteit en ademen gaat (steeds) moeilijker. Patiënten met asbestose neigen daarom op den duur naar hijgen en snel ademen, omdat de longen minder vermogen hebben om goed te functioneren.

Asbestose verschijnselen

De symptomen van asbestose zijn op lange termijn kortademigheid en kortademig bij inspanning. Na verloop van tijd kan ook kortademigheid in rust optreden. Ernstige problemen met de longen ontstaan vaak pas na tien jaar of langer na inademing. Ook verminderde eetlust, gewichtsverlies en ook vermoeidheid komen voor.

Op korte termijn zijn de symptomen:

  • Droog hoesten
  • Pijn bij hoesten

Verschijnselen op langere termijn

  • Kortademig (vaak pas na 10 jaar of later na inademing van asbeststof)
  • Grotere kans op een bepaald type longkanker zoals longvlieskanker (mesothelioom),
  • Grotere kans op bronchiaal kanker

 

Longkanker bij asbestose voorkomen

Om het ontstaan van longkanker bij asbestose patiënten voor te zijn moet de patiënt zeker stoppen met roken. Men zal ook vaker gecontroleerd kunnen worden door middel van onder andere röntgenonderzoek.

Schadevergoeding

Asbestose patiënten kunnen recht hebben op schadevergoeding.

Bron: http://mens-en-gezondheid.infonu.nl

MERS

Het nieuwe coronavirus dat rondwaart in vooral het Midden-Oosten, is momenteel (mei 2013) de grootste zorg die WHO-voorzitter Margaret Chan heeft. Medio mei 2013 maakte de Wereldgezondheidsorganisatie WHO bekend dat er inmiddels 44 mensen zijn getroffen door het nieuwe virus, van wie er 22 zijn overleden. De meeste slachtoffers waren te betreuren in Saudi-Arabië, de rest kwam uit Qatar, Jordanië, Tunesië en de Verenigde Arabische Emiraten. Ook in Groot-Brittannië en Duitsland zijn mensen besmet en op 28 mei 2013 werd bekend dat in Frankrijk een eerste persoon is overleden aan de gevolgen van het nieuwe coronavirus. Het nieuwe coronavirus heet officieel Middle East Respiratory Virus (MERS). Dat heeft de Wereldgezondheidsorganisatie bepaald. Het virus dook in 2012 voor het eerst op in het Midden-Oosten en het lijkt een variant te zij van het 10 jaar geleden in Azië opgedoken Severe Acute Respiratory Syndrome (SARS, ofwel ‘ernstig acuut ademhalingssyndroom’)

Wat is MERS?

SARS en het nieuwe coronavirus MERS behoren tot dezelfde virusfamilie en veroorzaken beide longontsteking. De wijze waarop ze de patiënt ziek maken verschilt echter. Zo gebruiken de virussen bijvoorbeeld verschillende manieren om cellen in de luchtwegen binnen te dringen. Normaal gesproken zijn coronavirussen niet zo heel gevaarlijk voor de mens en houd je er bij besmetting vaak niet meer dan een onschuldige verkoudheid aan over. Uitzondering op de regel vormde het SARS-virus, dat in 2002 en het jaar daarop aan ruim 800 mensen het leven kostte.

SARS in vogelvlucht
In het jaar 2002 brak in China de eerste SARS-epidemie uit. Bijna 10.000 mensen raakten besmet en ongeveer 800 mensen, verspreid over 30 landen, overleden aan het virus. Volgens Chinees onderzoek zou de epidemie zijn veroorzaakt door vleermuizen. De dieren werden op markten in Guangdong verkocht en gelden als een delicatesse in die regio. De uitwerpselen worden gebruikt in traditionele Chinese medicijnen. Via de dieren werd het virus overgebracht op mensen.

De incubatietijd van SARS is meestal 2 tot 7 dagen. De symptomen van SARS zijn vaak de volgende.:

  • Plotseling opkomende koorts
  • Spierpijn
  • Hoofdpijn
  • Keelpijn
  • Hardnekkige, droge hoest
  • Ademhalingsklachten: kortademigheid

Het heeft in eerste instantie veel weg van een zware griep. In een later stadium kan de patiënt last krijgen van longontsteking, hypoxie (gebrek aan zuurstof) en acute ademhalingsproblemen. In ernstige gevallen is kunstmatige beademing nodig.

MERS-virus symptomen en klachten

Wanneer je besmet raakt met het MERS-virus, kun je last krijgen van verschillende symptomen. In de eerste plaats veroorzaakt het virus zeer ernstige luchtwegklachten, met klachten als hevig hoesten en ademhalingsproblemen. Dit kan gepaard gaan met koorts. Mogelijk kan er ook diarree optreden. Onduidelijk is of deze klachten alleen optreden in zeer hevige gevallen of ook in ‘gewone’ gevallen. Het virus kan onder meer tot levensgevaarlijke ontstekingen aan de luchtwegen leiden. Nierfalen is ook mogelijk.

MERS-virus verspreiding en incubatietijd

Men vermoed dat het MERS-virus niet gemakkelijk overdraagbaar is van mens op mens. Het verspreidt zich net als de griep. Een patiënt kan anderen via kleine druppeltjes speeksel (waar het virus in aanwezig is) besmetten door te hoesten en te niezen. Wel zijn coronavirussen (buiten het lichaam) vrij kwetsbaar. Deze boosdoeners houden het buiten het lichaam niet langer uit dat 24 uur. Je kunt ze verder vrij eenvoudig elimineren door gebruikelijke was- en schoonmaakmiddelen.

Het is nog niet precies duidelijk hoe lang de incubatietijd is. Uit de onderzochte ziektegevallen is gebleken dat de incubatietijd in ieder geval niet langer dan 10 dagen is.

MERS-virus behandeling en vaccinatie

Er is geen vaccin tegen MERS en antivirale middelen lijken weinig soelaas te bieden. Nederlandse ziekenhuizen hebben een plan klaar met strenge voorzorgsmaatregelen als ze geconfronteerd worden met iemand die bovenvermelde symptomen heeft en kort daarvoor een reis naar het Midden-Oosten heeft gemaakt. Werknemers in de gezondheidszorg die in contact komen met deze patiënten dienen bijzondere gezichtsmaskers, handschoenen en jassen te dragen en moeten daarnaast allerlei andere protocollen volgen om zichzelf en andere patiënten te beschermen.

Bron: http://mens-en-gezondheid.infonu.nl/

Mexicaanse griep

Wat is de Mexicaanse griep?

De Mexicaanse griep is griep die veroorzaakt wordt door een griepvirus. Het virus kwam op in 2009 en circuleerde opnieuw in 2011. Het is anders dan de bekende griepvirussen. Het is een mix van virussen die bij varkens, vogels en mensen voorkomen. Mensen kunnen elkaar met het virus besmetten. Inmiddels beschermt de jaarlijkse griepprik ook tegen de Mexicaanse griep.

Wat merkt u van de Mexicaanse griep?
De Mexicaanse griep verloopt bij de meeste mensen net zo als een normale griep. U kunt last krijgen van:

  • koorts;
  • koude rillingen;
  • hoofdpijn;
  • spierpijn;
  • vermoeidheid;
  • droge hoest;
  • diarree.

Hebt u een aantal van deze klachten? Blijf dan thuis om uit te zieken. Gezonde mensen zijn meestal na een week weer beter, ook zonder medicijnen. Wilt u toch dat de huisarts u onderzoekt? Bel dan voor een afspraak, maar ga niet zomaar naar het spreekuur. U kunt dan andere mensen besmetten. Gezonde mensen met Mexicaanse griep krijgen meestal geen medicijnen.

Wanneer moet u de huisarts wél bellen?

Sommige mensen kunnen door de griep last krijgen van complicaties, zoals een longontsteking. Dit zijn mensen die minder weerstand hebben. Het gaat om:

  • Zwangere vrouwen in de laatste drie maanden van de zwangerschap.
  • Kinderen onder de twee jaar.
  • Mensen die elk jaar de griepprik krijgen, bijvoorbeeld door hart- en longziekten, nierziekten, diabetes of oudere leeftijd.

Hoort u (of uw kind) bij zo’n risicogroep en hebt u klachten die bij Mexicaanse griep horen? En bent u (of uw kind) niet ingeënt tegen deze griep? Neem dan zo snel mogelijk contact op met uw huisarts. De huisarts bekijkt dan of u medicijnen (virusremmers) krijgt. Deze werken alleen als u er binnen 48 uur na het begin van de klachten mee begint.

De officiële naam voor de Mexicaanse griep is Nieuwe Influenza A. Andere namen zijn varkensgriep en H1N1.

Trommelstokvingers

Trommelstokvingers of horlogeglasnagels is een vervorming van het uiteinde van de vingers. De vingertoppen zijn verdikt, de nagelriemen verdwijnen en de nagels lopen bol om de vingertoppen heen.

Trommelstokvingers komen voor als verschijnsel bij afwijkingen aan longenhart of grote bloedvaten en lever. Er komt daardoor te weinig zuurstof in die delen van het lichaam die het verst van het hart liggen, zoals de vingers. Waarschijnlijk heeft dit zuurstofgebrek te maken met het ontstaan van de afwijking.

Bron: Wikipedia

 

Hemoptoë

Als u bij het sputum ook wat bloed ophoest, noemt de arts dit “hemoptoë”. Meestal gebeurt dit als u al vaker een luchtweginfectie heeft gehad, maar het kan ook weleens voorkomen als u tot nog toe weinig infecties gehad heeft. De eerste keer dat hemoptoë zich voordoet, zult u waarschijnlijk schrikken. Toch is het meestal geen reden tot al te grote ongerustheid.

Bloed in sputum kan verschillend van kleur zijn. Een helderrode kleur wijst er op dat er bijvoorbeeld net ergens in de long of in het slijmvlies een bloedvat is gaan bloeden. Wanneer het bloed al wat ouder is, verkleurt het geleidelijk naar roodbruin tot donkerbruin of zelfs zwart.

Bloedinkjes in de long ontstaan meestal doordat er een klein bloedvaatje in het slijmvlies van de luchtwegen is beschadigd door ontsteking of door bijvoorbeeld langdurig hoesten. Meestal zijn het heel kleine beetjes bloed. U geeft dan een paar helderrode fluimen op en in de dagen erna worden de fluimen geleidelijk bruiner. Het lijkt dan soms net of er tabakssliertjes in het sputum zitten. Bloedinkjes in de long bij CF-patiënten zijn meestal klein en beperkt. Soms gebeurt het dat er een wat groter bloedvat knapt. De hoeveelheid bloedverlies is dan groter en het duurt soms meerdere dagen voordat het sputum weer de ‘normale’ kleur terugkrijgt.

Als u herhaaldelijk last heeft van hemoptoë of als u veel bloed ophoest, moet de bloedstolling gecontroleerd te worden. Als u een gestoorde leverfunctie heeft, kan het stollen van het bloed ontregeld zijn. In dat geval is het nodig om extra vitamine K te gebruiken.
Als er sprake is van een infectie in de longen zal uw behandelend arts in veel gevallen voorstellen om te starten met een behandeling met antibiotica.

Een enkele keer komt het voor, dat er een forse longbloeding optreedt. De meeste patiënten beschrijven dit als volgt: “Ik voelde van binnen iets borrelen en vervolgens hoestte ik een golfje helder rood bloed op”. Dit kan zich wel eens herhalen. Het is verstandig in geval u bloed ophoest (meer dan een spoortje in wat slijm) contact op te nemen met het CF-centrum. Bij grotere bloedingen wordt u opgenomen ter observatie en bewaking.

Is de bloeding fors, dan bloedt u meestal uit een “gesprongen” bloedvaatje uit een bronchiectase (dit is een door een ontsteking aangetast en verwijd stukje luchtweg). Het kan nodig zijn dit bloedende vat op te zoeken en af te sluiten (embolisatie). De radioloog brengt hierbij onder plaatselijke verdoving via de lies een katheter in de bloedbaan. Met behulp van contrastvloeistof en röntgendoorlichting is het bloedende vaatje op te zoeken. De arts sluit dan via dezelfde katheter het vat af. Deze ingreep heet “bronchialisangiografie en embolisatie”. De ingreep is pijnloos, het vaatje is voor het functioneren van de longen niet noodzakelijk. U kunt prima leven zonder dergelijke bloedvaten.

Bron: http://www.umcutrecht.nl

Apneu als ziekte

Ademstilstanden tijdens de slaap komen bij veel mensen voor. Daar is niets mis mee als het niet te lang duurt en niet te vaak voorkomt. Het lichaam krijgt te weinig lucht (zuurstof) binnen en reageert met een ‘word wakker’-reflex (arousal) zonder echt wakker te worden. Dit kan gepaard gaan met een luide snurk. Bij mensen met apneu stokt de adem tot wel zestig keer per uur en soms duren de ademstilstanden wel twee minuten.

Vaak gaat aan de apneu een sterk verminderde ademhaling vooraf, de zogenaamde hypopneu. Wanneer u meer dan 15 keer per uur last hebt van een apneu of hypopneu, is er een serieuze indicatie voor de ziekte.

Verschillende soorten apneu
Ademstilstand kan veroorzaakt worden doordat tijdens de slaap de spieren ontspannen. De tong en weke delen in de keel blokkeren dan de ademhaling. We spreken in dit geval van het obstructief slaapapneu syndroom, afgekort osas. Een ademstilstand kan ook ontstaan wanneer uw hersenen te weinig prikkels geven om te ademen. We spreken in dat geval van centraal slaapapneu syndroom, afgekort csas. Osas komt het meeste voor en vaak is er een combinatie van beide vormen.

osas = obstructief slaap apneu syndroom
(blokkering ademweg door verslapping spieren)

csas = centraal slaap apneu syndroom
(ademstop vanuit de hersenen)

Welke kans is er op apneu?
Er zijn naar schatting in Nederland méér dan 1 miljoen ernstige snurkers. Slechts een deel hiervan heeft slaapapneu. Er wordt aangenomen dat er in Nederland tussen zo’n 315.000 mensen zijn met serieus slaapapneu. Maar volgens sommigen kunnen het door de vergrijzing en toenamen van het overgewicht wel 500.000 zijn. Osas komt het meeste voor bij mannen boven de vijftig met overgewicht. Zo’n 55.000 mensen van deze mensen is voor de ziekte onder behandeling bij een specialist. Dat betekent dat er minimaal 250.000 rondlopen met klachten, maar zonder adequate behandeling. Dan kan het van kwaad tot erger gaan.

Apneu moet je tijdig serieus nemen. 
Bij tijdige diagnose en behandeling is normaal functioneren in beroep en gezin onbeperkt mogelijk.

Tot 50 jaar
80% werkt
17% Arbeidsongeschikt

51 – 55 jaar
74% werkt
24% Arbeidsongeschikt

56 – 60 jaar
57% werkt
27% Arbeidsongeschikt
12% VUT/Pensioen

61 – 65 jaar
18% werkt
21% Arbeidsongeschikt
59% VUT/Pensioen

Bron: Tevredenheidsonderzoek ApneuVereniging:
Topklinieken, Diagnoseleveranciers en onbezoldigde behandelaars, februari 2009

Erfelijkheid en fysieke afwijking
Apneu kan erfelijk zijn. Toch openbaren de klachten zich vaak pas op latere leeftijd. Dit kan komen door gewichtstoename en verslapping van de spieren. Mensen met overgewicht hebben vaker last van osas.

Er zijn ook fysieke afwijkingen die de kans op Apneu vergroten. Hoe smaller de overgang van de keelholte naar de bovenste luchtwegen is, hoe meer kans er is op apneu. Denk aan mensen met een korte nek, een grote tong of een naar achter geschoven onderkaak.

Apneu wordt versterkt door slaapmiddelen en kalmeringsmiddelen. Ze zijn van invloed op de ademhaling. Het onrustige slapen door Apneu kan dus niet met slaapmiddelen worden onderdrukt. Het verergert de Apneu juist. Net als alcohol en tabak. Hiermee prikkelt u de ademhalingsorganen en de slijmvliezen zwellen erdoor op. Gebruik van alcohol, met name in de twee uur voor het slapengaan, wordt ontraden.

Slaap is belangrijk
Mensen met apneu komen nooit in een diepe slaap. De reflexen die zij ’s nachts hebben, houden dat tegen. Diepe slaap is belangrijk om uw lichaam weer de nodige energie te geven. Oppervlakkig slapen is daarvoor niet genoeg. Zo kan bij mensen met apneu slaaptekort ontstaan, waardoor ze overdag minder goed kunnen functioneren.

Zuurstof is van levensbelang
Tijdens de ademstilstanden wordt er geen zuurstof aangevoerd in uw lichaam. Dit kan ernstig zijn. Als de periodes tussen de ademstilstanden namelijk niet genoeg zijn om het zuurstofgehalte in het bloed weer op peil te brengen, kunnen verschillende organen in het lichaam aangetast worden. Zo ontstaan er klachten. Per persoon zijn de symptomen anders. Mensen met apneu hebben vaak hoge bloeddruk (hypertensie), hoog cholesterol, hart- en vaatziekten, obesitas en diabetes.

Als de diagnose osas nog niet is gesteld, kunt u bij uiteenlopende medische specialisten terecht komen, zoals cardiologen, neurologen en psychiaters. De behandeling slaat vaak niet aan als niet ook de osas behandeld wordt.

Heb ik apneu?
Het officieel vaststellen van het slaapapneu syndroom is niet gemakkelijk. Voor de officiële diagnose verwijst de huisarts u naar een gespecialiseerd ziekenhuis of slaapcentrum (zie onder diagnose voor slaapcentra bij u in de buurt). Daar gaat een team van verschillende specialisten na of u apneu hebt en in welke mate. Meestal vragen zij u een nacht in de kliniek te slapen om metingen te doen.

Met onderstaande checklist kunt u nagaan of er een indicatie is voor apneu. Kruist u 6 of meer punten aan, dan is de kans groot dat u slaapapneu heeft. Neem dit overzicht mee naar uw huisarts. Het helpt u om geen punten te vergeten.

TIP: Niet alle klachten die ’s nachts voorkomen, zult u zelf opmerken. Vraag daarom eens bij uw partner naar uw slaapgedrag. Heeft u geen partner vraag dan een vriend(in) of familielid eens om u te observeren of neem uzelf op met een videocamera terwijl u slaapt.

Checklist
Heeft u ’s nachts regelmatig of langdurige ademstilstanden en last van :

– zwaar snurken
– ademstilstanden
– ‪wakker schrikken met het gevoel dat je stikt
– ‪verminderde zin in seks en/of impotentie
– ‪nachtzweten
– ‪regelmatig ’s nachts plassen
– droge mond als je wakker wordt

Heeft u overdag last van:

– ochtendhoofdpijn
– grote moeheid *
– zomaar in slaap vallen
– pijn in je gewrichten
– concentratieverlies
– vergeetachtigheid
– beklemmend gevoel op de borst
– stemmingswisselingen
– hoge bloeddruk
– hartklachten

Pulmonale hypertensie

Pulmonale hypertensie (PH) is een abnormale verhoging van de bloeddruk in de longen. Eigenlijk zou het daarom ook ‘hoge bloeddruk van de longen kunnen heten. In gezonde longen is de bloeddruk ongeveer een kwart van de bloeddruk in de rest van het lichaam. Als het nodig is kan de bloeddruk in gezonde longen tijdelijk verhoogd worden (bv. bij inspanning). Bij patiënten met PH zijn er vaten in de longen vernauwd, waardoor de druk in de bloedvaten stijgt. Daardoor ondervindt de rechterzijde van het hart, die de longen van bloed voorziet, meer weerstand bij het pompen van bloed. Dit is vooral een probleem als de patiënten zich inspant, omdat er dan tijdelijk meer bloed de longen ingepompt moet worden.

Wat is de oorzaak van pulmonale hypertensie?

Veel dingen kunnen de doorbloeding van de longen hinderen en PH veroorzaken. Enkele veelvoorkomende oorzaken zijn:

– aangeboren hartafwijkingen
– bindweefselziekten (bv. sclerodermie)
– medicijnen (bv. bepaalde dieetpillen)
– HIV-infectie
– bloedklonteringen
– longembolieën
– leverziekten
– erfelijke aanleg

Als er geen duidelijke oorzaak kan worden aangewezen, noemt men het idiopathische PH. Omdat niet alle gevallen van PH kunnen worden ingedeeld in het bovenstaande lijstje, gaat men ervan uit dat er ook van genetische aanleg sprake is. Onderaan deze pagina vindt u een link naar de website Idiopathische Pulmonale Arterial Hypertensie (IPAH) van de afdeling Klinische Genetica.

Is alle pulmonale hypertensie hetzelfde?

PH komt in verschillende vormen voor. In geval van idiopathische PH (voorheen primaire PH) is de oorzaak niet gevonden. Is er wel een onderliggende oorzaak bekend, dan spreekt men vaak van secundaire PH. Men spreekt dan bijvoorbeeld van PH secundair aan sclerodermie. Op een congres van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is in juni 2003 afgesproken dat de naam primaire PH is komen te vervallen. Op diverse plaatsen wordt deze naam echter nog vaak gebruikt. Waar primaire PH staat, moet dus eigenlijk idiopathische PH worden gelezen.

Wat zijn de symptomen van pulmonale hypertensie?

Meestal wordt er pas aan PH gedacht als de patiëntenpatiënt al klachten heeft. Helaas, is de ziekte dan meestal al in een behoorlijk vergevorderd stadium. Daar komt nog bij dat de klachten zo algemeen zijn, dat ze ook op veel andere ziekten kunnen duiden. Enkele symptomen van PH zijn:

– ongewone vermoeidheid
– kortademigheid
– pijn op de borst
– flauwvallen of bijna-flauwtes
– opzwelling van de enkels

PH kan alleen na een uitgebreid onderzoek door een arts worden vastgesteld.

Hoe wordt de diagnose pulmonale hypertensie vastgesteld?

Als een patiënt verdacht wordt van PH, heeft de arts een heel scala aan onderzoeken tot zijn beschikking. In principe moet een groot aantal hiervan worden uitgevoerd, om andere ziekten uit te sluiten. De volgende onderzoeken kunnen worden gedaan:

– röntgenfoto van hart en longen. Hierop is mogelijk te zien of het hart vergroot is of dat de longvaten abnormaal zijn.
– bloedonderzoek. Hiermee kan worden nagegaan of er sprake is van een auto-immuunziekte.
– leverfunctietest. Hiermee kan levercirrose of een andere leverziekte worden vastgesteld.
– echocardiogram. Hiermee worden de afmetingen van het hart bepaald, evenals de hartfunctie en bloedstroom. Ook kan indirect de bloeddruk in de longen worden geschat.
– ECG. Hiermee wordt onderzocht of er sprake is van hartritmestoornissen of een verdikking van de hartspier.
– hartcatheterisatie. Hiermee wordt de bloeddruk in de longvaten gemeten, door een klein buisje in de bloedvaten te brengen en via het hart in de longslagader te brengen. Eventueel kan er met contrastvloeistof ook nagegaan worden in hoeverre en waar er zich hindernissen in het longvaatbed bevinden.
– longfunctietest
– zes-minutenlooptest
– longbiopsie

Bron: www.vumc.nl